回帰モデルの考え方と推定
説明変数 : \(x_1,\dotsc,x_p\) (p次元)
目的変数 : \(y\) (1次元)
回帰式 : \(y\) を \(x_1,\dotsc,x_p\) で説明するための関係式
\[\begin{equation} y=f(x_1,\dotsc,x_p) \end{equation}\]
観測データ : n個の \((y,x_1,\dotsc,x_p)\) の組
\[\begin{equation} \{(y_i,x_{i1},\dotsc,x_{ip})\}_{i=1}^n \end{equation}\]
任意の \(f\) では一般的すぎて分析に不向き
\(f\) として 1次関数 を考える
ある定数 \(\beta_0,\beta_1,\dots,\beta_p\) を用いた式 :
\[\begin{equation} f(x_1,\dots,x_p)=\beta_0+\beta_1x_1+\cdots+\beta_px_p \end{equation}\]
非線形関係は新たな説明変数の導入で対応可能
線形回帰式
\[\begin{equation} y=\beta_0+\beta_1x_1+\cdots+\beta_px_p \end{equation}\]
線形回帰分析 (linear regression analysis)
回帰式の不確定性
確率モデル : データのばらつきを表す項 \(\epsilon_i\) を追加
\[\begin{equation} y_i=\beta_0+\beta_1 x_{i1}+\cdots+\beta_px_{ip}+\epsilon_i\quad (i=1,\dots,n) \end{equation}\]
推定 (estimation) : 観測データから回帰係数を決定
残差 (residual) : 回帰式で説明できない変動
回帰係数 \(\boldsymbol{\beta}=(\beta_0,\beta_1,\dotsc,\beta_p)^{\mathsf{T}}\) を持つ回帰式の残差
\[\begin{equation} e_i(\boldsymbol{\beta})= y_i-(\beta_0+\beta_1 x_{i1}+\dotsb+\beta_px_{ip}) \quad (i=1,\dotsc,n) \end{equation}\]
残差 \(e_i(\boldsymbol{\beta})\) の絶対値が小さいほど当てはまりがよい
残差平方和 (residual sum of squares)
\[\begin{equation} S(\boldsymbol{\beta}) = \sum_{i=1}^ne_i(\boldsymbol{\beta})^2 \end{equation}\]
最小二乗推定量 (least squares estimator) : \(S(\boldsymbol{\beta})\) を最小にする \(\boldsymbol{\beta}\)
\[\begin{equation} \boldsymbol{\hat{\beta}} = (\hat{\beta}_0,\hat{\beta}_1,\dotsc,\hat{\beta}_p)^{\mathsf{T}} = \arg\min_{\boldsymbol{\beta}}S(\boldsymbol{\beta}) \end{equation}\]
デザイン行列 (design matrix)
\[\begin{equation} X= \begin{pmatrix} 1 & x_{11} & x_{12} & \cdots & x_{1p} \\ 1 & x_{21} & x_{22} & \cdots & x_{2p} \\ \vdots & \vdots & \vdots & & \vdots \\ 1 & x_{n1} & x_{n2} & \cdots & x_{np} \end{pmatrix} \end{equation}\]
目的変数,誤差,回帰係数のベクトル
\[\begin{equation} \boldsymbol{y}= \begin{pmatrix} y_1 \\ y_2 \\ \vdots \\ y_n \end{pmatrix},\quad \boldsymbol{\epsilon}= \begin{pmatrix} \epsilon_1 \\ \epsilon_2 \\ \vdots \\ \epsilon_n \end{pmatrix},\quad \boldsymbol{\beta}= \begin{pmatrix} \beta_0 \\ \beta_1 \\ \vdots \\ \beta_p \end{pmatrix} \end{equation}\]
確率モデル
\[\begin{equation} \boldsymbol{y} =X\boldsymbol{\beta}+\boldsymbol{\epsilon} \end{equation}\]
残差平方和
\[\begin{equation} S(\boldsymbol{\beta}) =(\boldsymbol{y}-X\boldsymbol{\beta})^{\mathsf{T}} (\boldsymbol{y}-X\boldsymbol{\beta}) \end{equation}\]
解 \(\boldsymbol{\beta}\) では残差平方和の勾配は零ベクトル
\[\begin{equation} \nabla S(\boldsymbol{\beta})= \Bigl( \frac{\partial S}{\partial\beta_0}(\boldsymbol{\beta}), \frac{\partial S}{\partial\beta_1}(\boldsymbol{\beta}),\dotsc, \frac{\partial S}{\partial\beta_p}(\boldsymbol{\beta}) \Bigr)^\mathsf{T}=\boldsymbol{0} \end{equation}\]
成分 (\(j=0,1,\dotsc,p\)) ごとの条件式
\[\begin{equation} \frac{\partial S}{\partial\beta_j}(\boldsymbol{\beta}) = -2\sum_{i=1}^n\Bigl(y_i-\sum_{k=0}^p\beta_kx_{ik}\Bigr)x_{ij} =0 \end{equation}\]
ただし \(x_{i0}=1\; (i=1,\dotsc,n)\)
正規方程式 (normal equation)
\[\begin{equation} X^{\mathsf{T}}X\boldsymbol{\beta} =X^{\mathsf{T}}\boldsymbol{y} \end{equation}\]
正規方程式の解
\[\begin{equation} \boldsymbol{\hat{\beta}} = (X^{\mathsf{T}}X)^{-1}X^{\mathsf{T}}\boldsymbol{y} \end{equation}\]
あてはめ値 (fitted values)
\[\begin{equation} \boldsymbol{\hat{y}} = X\boldsymbol{\hat{\beta}} = \hat{\beta}_{0} X_{0(\text{切片})}\;+ \dots + \hat{\beta}_{p} X_{p(\text{第p成分})} \end{equation}\]
\(L[X]\) : \(X\) の列ベクトルが張る \(\mathbb{R}^n\) の線形部分空間
\(X\) の階数が \(p{+}1\) ならば \(L[X]\) の次元は \(p{+}1\) (解の一意性)
\(\boldsymbol{\hat{y}}\) は \(\boldsymbol{y}\) の \(L[X]\) への直交射影
残差 (residuals) \(\boldsymbol{\hat{\epsilon}}=\boldsymbol{y}-\boldsymbol{\hat{y}}\) はあてはめ値 \(\boldsymbol{\hat{y}}\) に直交
\[\begin{equation} \boldsymbol{\hat{\epsilon}}\cdot\boldsymbol{\hat{y}}=0 \end{equation}\]
\(\boldsymbol{x}_i=(x_{i1},\dotsc,x_{ip})^{\mathsf{T}}\): \(i\) 番目の観測データの説明変数
説明変数および目的変数の標本平均
\[\begin{align} \boldsymbol{\bar{x}} &=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n\boldsymbol{x}_i, &\bar{y} % \overline{\boldsymbol{x}^2}&=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n\boldsymbol{x}_i\boldsymbol{x}_i^{\mathsf{T}},& &=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^ny_i,& % \overline{\boldsymbol{x}y}&=\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n\boldsymbol{x}_iy_i \end{align}\]
\(\boldsymbol{\hat{\beta}}\) が最小二乗推定量のとき以下が成立
\[\begin{equation} \bar{y} = (1,\boldsymbol{\bar{x}}^{\mathsf{T}})\boldsymbol{\hat{\beta}} \end{equation}\]
観測値と推定値 \(\boldsymbol{\hat{\beta}}\) によるあてはめ値の差
\[\begin{equation} \hat{\epsilon}_i= y_i-(\hat{\beta}_0+\hat{\beta}_1 x_{i1}+\dotsb+\hat{\beta}_px_{ip}) \quad (i=1,\dotsc,n) \end{equation}\]
残差ベクトル
\[\begin{equation} \boldsymbol{\hat{\epsilon}} =\boldsymbol{y}-\boldsymbol{\hat{y}} =(\hat{\epsilon}_1,\hat{\epsilon}_2,\dotsc,\hat{\epsilon}_n)^{\mathsf{T}} \end{equation}\]
\(\bar{\boldsymbol{y}}=\bar{y}\boldsymbol{1}=(\bar{y},\bar{y},\dotsc,\bar{y})^{\mathsf{T}}\) : 標本平均のベクトル (データ数=\(n\)次元)
いろいろなばらつき
3つのばらつき(平方和)の関係
\[\begin{equation} (\boldsymbol{y}-\bar{\boldsymbol{y}})^{\mathsf{T}} (\boldsymbol{y}-\bar{\boldsymbol{y}}) = (\boldsymbol{y}-\boldsymbol{\hat{y}})^{\mathsf{T}} (\boldsymbol{y}-\boldsymbol{\hat{y}})+ (\boldsymbol{\hat{y}}-\bar{\boldsymbol{y}})^{\mathsf{T}} (\boldsymbol{\hat{y}}-\bar{\boldsymbol{y}}) \end{equation}\]
\[\begin{equation} S_y=S+S_r \end{equation}\]
ばらつきの分解
\[\begin{equation} S_y\;\text{(目的変数)} =S\;\text{(残差)} +S_r\;\text{(あてはめ値)} \end{equation}\]
回帰式で説明できるばらつきの比率
\[\begin{equation} \text{(回帰式の寄与率)} = \frac{S_{r}}{S_{y}} = 1-\frac{S}{S_{y}} \end{equation}\]
回帰式のあてはまり具合を評価する代表的な指標
決定係数 (R-squared)
\[\begin{equation} R^2 = 1-\frac{\sum_{i=1}^n\hat{\epsilon}_i^2}{\sum_{i=1}^n(y_i-\bar{y})^2} \end{equation}\]
自由度調整済み決定係数 (adjusted R-squared)
\[\begin{equation} \bar{R}^2 = 1-\frac{\frac{1}{n{-}p{-}1}\sum_{i=1}^n\hat{\epsilon}_i^2} {\frac{1}{n{-}1}\sum_{i=1}^n(y_i-\bar{y})^2} \end{equation}\]